Geschiedenis protestanten in onze regio
De geschiedenis van onze kerkelijke gemeente in Oirschot en de Beerzen voert terug tot 1633 als de eerste predikant onder gewapende escorte in opdracht van de Staten-Generaal dit rooms-katholieke gebied binnenrijdt. Het is het begin van een moeizame strijd om de Reformatie hier ingang te doen vinden. Een klein aantal protestanten weet zich hier door de eeuwen heen te handhaven, gedurende geruime tijd zelfs in de grote kerk op het Marktplein in Oirschot. De rooms-katholieke medeburgers moeten dan uitwijken naar schuilkerken. In 1799 betrekken de protestanten echter het veel kleinere Mariakerkje aan het Vrijthof, in de volksmond Boterkerkje genoemd, omdat het gebouw geruime tijd in gebruik is geweest als boterwaag. Dit fraaie kerkgebouw is inmiddels vermoedelijk meer dan negen eeuwen oud. In de tweede helft van de vorige eeuw verplaatst het zwaartepunt van de protestantse gemeenschap in onze contreien zich naar Best, dat een stormachtige groei doormaakt. Onder de ‘import’ bevinden zich vele hervormden en gereformeerden, veelal hierheen gekomen om bij Philips te werken.
In 1957 bouwen de hervormden een kerkgebouw in Best gezien de forse groei van het aantal leden: het hervormd gemeentecentrum, dat ook onderdak biedt aan andere kerkelijke bijeenkomsten. De gereformeerde gelovigen kerken aanvankelijk in Eindhoven, maar sinds 1980 gaan gereformeerden en hervormden in Best, Oirschot en de Beerzen al samen onder de verantwoordelijkheid van één kerkenraad met één predikant (Samen-op-weg-gemeente). In 2004 fuseren de hervormde, gereformeerde en Lutherse kerken tot Protestantse Kerken in Nederland (PKN). Onze gemeente wordt dan de Protestantse Gemeente Best, Oirschot en de Beerzen. Het gemeentecentrum in Best - inmiddels toch gewoon ‘onze kerk in Best’ - is in 1992/1993 fors uitgebreid en geheel vernieuwd.
Stichting Het Boterkerkje
Op 1 januari 2020 is exploitatie, beheer en onderhoud van het Boterkerkje overgedragen aan Stichting Het Boterkerkje. De stichting heeft de zorgplicht voor het eeuwenoude gebouw overgenomen en stelt het gebouw vaker dan voorheen open voor het publiek. Ook zijn er regelmatig exposities en concerten. Het is tevens beschikbaar voor trouw- en rouwdiensten, ook buiten kerkelijk verband. De protestantse gemeente maakt nog enkele keren per jaar gebruik van de kerk.
Over de geschiedenis van het Boterkerkje en de protestanten in Oirschot, Best en de Beerzen is in 1999 een boekje verschenen onder de naam 'Meer dan een gebouw'. Dit boekje is mede gebaseerd op een veel uitgebreidere beschrijving van de geschiedenis van de kerk, van de hand van Ton Zijderveld. Daarin staat onder meer een overzicht van de Oirschotse predikanten vanaf 1633.
Klik hier voor de pdf versie van die tekst.
